|
Gençliğinde Yeniçeri ocağının yirmi sekizinci ortasında görev yaptığından "Yirmisekiz" unvanıyla anılan Yirmisekiz Mehmet Çelebi, zeki, kültürlü bir kişi oluşu dolayısıyla kısa zamanda kendini gösterdi; çorbacılık, muhzır-başılık, yeniçeri efendiliği, darphane nazırlığı, üçüncü defterdarlık, başmuhasebecilik gibi görevlerde bulundu. Pasarofça Anlaşması'nı imzalayan kurulda ikinci murahhas üye olarak yer aldı. Osmanlı İmparatorluğu'nun toprak kayıplarına uğradığı, Rönesans'ın yeniden oluşturduğu Avrupa ülkeleri karşısında gerilediğinin belirginleştiği XVIII. yy'ın ilk yarısında Avrupa devletleriyle, özellikle Fransa ile ilişkiler sıkılaşınca, padişah Ahmet III, Avusturya'ya karşı Fransa ile anlaşmak için elçi göndermeye karar verdi ve Yirmisekiz Mehmet Çelebi'yi elçilik görevine getirdi. 1720'de Mehmet Sait Efendi ve kalabalık bir görevli topluluğuyla Paris'e giden Yirmisekiz Mehmet Çelebi, büyük bir ilgi ve merakla karşılandı; çeşitli çağrılara ve avlara katıldı, kurumları gezerek bilgi aldı, opera seyretti; gördüklerine hayran kaldı. Ancak Osmanlıların önerdiği ittifak karşılığında on iki yaşındaki kral Louis XV'in naibi ile öteki Fransız yöneticilerinin kabul edilemeyecek istekleri nedeniyle, kısa süre sonra İstanbul'a döndü (1721). Ruznamçe-i evvel ve başmuhasebecilik görevlerine getirildi. 1730'daki Kabakçı Mustafa ayaklanmasından sonra Kıbrıs'a sürüldü ve orada öldü. Fransa izlenimlerini derlediği sefaretnamesi (Sefaretname-i Fransa) ile en önemli seyahatname yazarlarından biri olan Yirmisekiz Mehmet Çelebi' nin Ahmet III'e sunduğu bu kitabı, Avrupa'dan geniş olarak söz eden ilk yapıttır. Yirmisekiz Mehmet Çelebi, yalın sayılabilecek bir dille ve gerilemekte olan Osmanlı İmparatorluğu' nun bir aydınının bakış açısıyla, gördüğü bayındırlık hareketlerini, sarayları, bahçeleri, opera sanatını, hastaneleri, gözlemevini, sanayi kuruluşlarını, vb. gerçekçi gözlemler ve canlı betimlemelerle anlattı. Sefaretname-i Fransa 'nın yeni basımı, Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi Sefaretnamesi adıyla ve metnin aslı ile çevirisi bir arada yapıldı (1975; düzenleyen: Abdullah Uçman).
|