|
Nefes konularını dile getirdikleri genellikle koşma biçimindeki şiirlere verilen ad. Ayrıca Bektaşi ve Alevi müziğindeki başlıca formun adıdır. Nefeslerde On İki İmam'la tarikat büyüklerine övgüler dile getirilir. Nefesler üzerine bestelenen müzik parçaları başka tarikatlardaki ilahilerin karşılığıdır. Âyin-i cem denen Bektaşi törenlerinde okunan nefeslerin ezgileri son derece yalın ve özlüdür. Güftelerdeki "sehl-i mümteni" kendini müzikte de gösterir. Nefesleri ilk kez dinleyenler söz konusu ezgiyi öteden beri bildikleri yolunda bir izlenim edinirler. Nefesler bu yönden halk türkülerine benzer. Pek çok nefesin bestecisi unutulmuştur. Nefeslerde en çok uşşak, bayati, hicaz, hüseyni, saba makamlarına rastlanır. Evç, muhayyer, acem, ısfahan, bestenigâr gibi makamlar da kullanılmıştır. Sofyan, düyek, yürüksemai gibi küçük usuller en yaygın olanlardır. Nefeslere özgü olan Bektaşi devrirevanı, Bektaşi raksanı ve Bektaşi raksı gibi usuller başka formlarda hemen hiç kullanılmamıştır. Çoğunlukla toplu olarak (koro halinde) okunan nefeslere bendir ya da daire denen büyük zilsiz def ve bağlama ailesinden bir çalgı eşlik eder. Anadolu'daki kimi Bektaşi-Alevi tekkelerinde, mey ve kaval gibi nefesli halk çalgıları da nefeslere eşlik etmiştir. Örnek Nefes Mürşide ermeyen Hakkı bilmez Seni irşad eder bir can bulunur Çöllerde kalmıştır yolun bulamaz Bu yolu pek gözle kervan bulunur. Eğer girer isen Hakkın yoluna Âşık isen bakma sağ ü soluna Devlet kuşu şayet konar koluna Kulluğa bel bağla sultan bulunur Düş gam vadisine sür yere yüzün Altın gibi kalol pâk eyle özün Düş gam vadisine sür yere yüzün Sular gibi çağla umman bulunur
|
