MAKALE; herhangi bir konuda bilgi vermek veya bir gerçeği savun­mak için yazılan yazıdır. Makalenin temel öğesi fikirdir. Başlıbaşına bir konu üzerine yazılı eser; gazete veya dergi ile yayınlanmak üzere yazılan ve herhangi bir konuyu inceleyen yazı da makale ola­rak isimlendirilir. Gazetenin ilk sahifesinin ilk sütununda çıkan maka­leye başmakale veya başyazı, yazarına başmuharrir veya başyazar adı verilir. Başyazıda, gazetenin tutumuna uygun fikirlerle, günlük genel olaylar yer alır.

Makale, edebiyatımızda gazeteciliğin başlamasıyle büyük bir ge­lişme göstermiştir. Makale, herhangi bir fikir, bir bilgi ve bir amacı geniş halk kitlelerine tanıtmak gayesiyle yazılır. Makalelerde, topluma bilgi, fikir inanç veren; yol gösteren görev âşkı, yaşama sevgisi aşıla­yan çeşitli nitelikler, değerler vardır. Bir toplumun iş, fikir, sanat, uy­garlık ve yönetim alanındaki eksiklikleri makalelerle belirtilir; düzelt­me yolları, çareler yine makale yolu ile gösterilir.

Makalenin, sübjektif bir değer taşıması, gazeteciliğin birçok ince yönlerinden biridir. Herhangi bir olay hakkında, benimsediğiniz bir yazarın ne düşündüğünü öğrenmek istiyorsanız, onun makalesini okur­sunuz. Bu makaleyi okumakla, o yazarın düşüncelerine tıpatıp uymak, yahut bu düşünceleri benimsemek zorunda değilsinizdir. Çünkü yazar, belirli olan olayı kendi görüş ve düşünüş açısından incelemiş bir sonu­ca varmıştır. 

Makalenin konusu çok geniştir. Her çeşit günlük olaylar; bilim, sanat hareketleri makale konusu olabilir. Bir makale kaleme alınırken; bilgi ver­menin, bir fikir, bir meseleyi savunmanın şart olduğu bilinmelidir. Makalede düşünceler açıklanıp ispatlanırken; kanıtlardan, belgelerden, atasözlerinden faydalanılır. Makalelerin beklenen nitelikte olabilmesi için basın hürriyeti şarttır. Basın hürriyetinin olmadığı yerde değil yalnız makale, yazı türlerinin hiçbirisi gelişemez. Makaleler, gazetelerin bir sayısına girebile­cek, fazla yer tutmayacak bir ölçüde, fıkranın birkaç misli uzunluğunda, ustalıklı, faydalı bir nitelikte yazılmalıdır. Fikir, sanat, bilim, fen ve her türlü konuda makale yazılabilir. Her makalenin edebî bir özellik taşıması gerekmez. Politik, ekonomik, askerlik, spor ve daha birçok alanlardaki ko­nular üzerinde yazılan, yalnız meslekî değer taşıyan makaleler de vardır. 

MAKALE YAZARI-MAKALE YAZMAK 

Makale yazarının, her şeyden evvel, geniş bir kültürü, yalın, anla­şılır bir dili, tarafsız düşünce ve yargısı olmalıdır. Gazete makalelerini haberden ayıran nitelik haber acele yazılmış, yalnız olay anlatan yazı­lardır; makale ise olaylar üzerinde fikir yürüterek konuyu makale planı içerisinde geniş halk topluluklarına ulaştırır.

Makale, yazarın zevkini ve kişiliğini ortaya koyduğu gibi gazete­nin havasını ve tutumunu da ortaya koyar. Birçok makalelerle fık­raların ortaklaşa noktası, bir haberle ilgili oluşlarıdır. Konuyu açıklıyan bir açış cümlesi vardır. Sonra bu cümle konuyu oluşturan habere bağlamr.Makalenin etkili olabilmesi için açık, inandırıcı bir sonuca bağlan­ması gerekir. En etkili makaleler sakin, açık ve anlaşılır olanlar, kli­şeleşmiş lâflardan kaçınanlardır.

Makale yazarları, gazetelerde imzalı sütun sahibi olan bütün yazarlar, gazetenin halka hizmette bulunma­sına büyük çapta yardım edebilirler. Yeter ki, bu yazarlar, iç ve dış olaylarda halkı aydınlatmayı gaye edinsinler.Makale, didaktik nesrin baş örneğidir. Bir fikri açıklayıp kanıtlayarak zihinlere aşılamak gayesile yazılır. İki üç sütunu pek aşmaz. 

MAKALE PLANI 

Makale planında da üç bölüm görülür. 1. Giriş, 2. Gelişme, 3, So­nuç.

Giriş bölümünde, konunun dâvası, yani mesele kısaca ortaya konul­malı; gelişme bölümünde istekler, belgeler, deliller, denemeler sıralana­rak, ele alınan fikrin doğruluğu kandırıcı, inandırıcı bir dille meselenin gelişmesini sağlamalı; sonuç bölümünde, mesele bir iki cümlelik, hiç bir şüpheye yer bırakmıyan kesin ispatlarla bir sonuca bağlanmalıdır.  

 ÖRNEK MAKALE                                                             

ÇALIŞMA SANATI

Çalışmanın doğru anlamı nedir? Sözlükte şu açıklamayı bu­luruz: «Çalışmak: Bir işi meydana getirmek için zahmete katlan­mak».Bu tarif bize hiç mükemmel görünmüyor. Neden zahmete kat­lanmak olsun? Zevkle çalışmak mümkün değil mi?...

Kristalci, kızgın hamurdan şekilsiz bir parça alıyor ve ona faydalı bir biçim veriyor. Madenci, kömür gibi, demir gibi faydalı bir maddeyi yerinden koparıyor ve onları kudret, ısı ve araç ha­line koyacak olan insanlara veriyor. Çiftçi, toprağı sürüp tohum atılacak hale koyuyor; sonra tohumu filizleneceği yere kadar ge­tiriyor.

Romancı görüşleriyle insana ait maddeleri toplayıp hikâye haline koyuyor ve kristalcinin yaptığı gibi o da bu şekilsiz hamur­dan bir sanat eseri çıkartıyor. Öğrenci kendinden önce elde edil­miş olan bilgileri kendine mal etmeğe çalışıyor; fikrini bir dü­zen altına alıyor; kendi kendini kuruyor.Çalışmak, tabiatın ortaya koyduğu malzemeye ve var olanlara,, bunları daha faydalı, yahut daha güzel ypacak biçim ve yer de­ğiştirmeleri yapmaktır.Çalışmak, aynı zamanda değişmelerin kanunlarım incelemek,, onları hazırlamak veya yönetmektir. Bacon'un sanatı tarif etmek üzere kullandığı deyim: «Homa addetus natural tabiata ilâve edil­miş insan» çalışma anlamının karşılığı olabilir.

Her çalışma, insan aklının kanunlarına göre maddeyi, insanın bulduğundan daha iyi bir düzene koyar. Bu bakımdan da çalışma­nın bir «sanat» olması gerekir.      Andre MAUROIS