DÜNYA EDEBİYATINDA ANI 

Anıların edebiyat türü olarak yazıl­maya başlanmasına çok eski dönem­lerde girişilmiştir. Sözgelimi Ksenophon'un Anabasis'i (Genç Keyhüsrev'in, kardeşi Artakserkses'e karşı giriştiği seferin ve Onbinlerin Dönüşü'nün öyküsü), Jül Sezar'ın De Bello Gallico (Galya Savaşları) ve De Bello Çivili (İç Savaş) adlı yapıtları birer anı olarak nitelendirilebilir. Sonraki çağlarda da Mazarin Anılar, j.j. Rousseau İti­raflar , Chateaubriand Mezar Ötesinden Anılar Maksim Gorki Çocukluğum, Ekme­ğimi Kazanırken ve Benim Üniversitelerim, Andre Gide To­hum Ölmeyince, anı türünün en başarılı ör­neklerini vermişlerdir. 

TÜRK ANI YAZARLARI

Türk dünyasında anı,tarih, toplum­bilim, siyasetbilim. edebiyat gibi alanlara kaynaklık etmesinin yanı sıra, okurun yakından ilgilendiği bir tür olmuştur. Türkçenin ilk yazılı ürünleri olan Orhun Yazıtları'nda (Kültigin ve Bilge Kağan yazıtında) Göktürk kağanı Bilge Kağan, dağınık Türk boylarını nasıl örgütlediğini, çevre boylarla savaşımını, devletin örgüt­leniş biçimini anı-söylev üslubu çer­çevesinde anlatmıştır. Hint-Türk devletinin kurucusu olan Babür Şah (1483-1530), Babürname adlı yapı­tında, çocukluğundan başlayarak siyaset, askerine ve edebiyat yaşa­mını büyük bir içtenlikle (ama döne­min ünlü kişileriyle ilgili yönleri an­latırken,duygusal davranmaktan kurtulamamıştır) aktarmıştır. Osmanlı Devleti döneminde anı, çe­şitli yazı türlerinin gereci olarak kullanıldı. Tezkire, tarih, gazavatname, vakayiname, menakıpname, sefaretname, seyahatname gibi tür­lerde yer yer, yaşanan olaylar, ya­kından tanınan kişilerin ilgi çekici özellikleri, ayrıntılarıyla ortaya kon­du.  XIX. yy'ın sonlarında, özellikle de

XX. yy'da bazı yazarlar, siyaset adamları ve askerler, görüşlerini anı biçiminde dile getirdiler. Ahmet Rasim, birçok yapıtında ço­cukluk, gençlik, olgunluk anılarını anlatırken o çağın günlük yaşamını, "Beyoğlu âlemleri"ni, Direklerarası'ndaki tiyatroları, başlıca gazete­leri ve gazetecileri ilgi çekici göz­lemlerle canlandırdı. Halit Ziya Uşaklıgil. Kırk Yıl (5 cilt, 1936) adlı yapıtında, çocukluğundan Mehmet V Reşat'ın tahta çıkmasına (1909) kadar geçen süre içindeki yaşamını, Servetifünuncuları, yakından tanı­dığı kişileri, romanlarıyla ilgili bazı bilgileri, ölçülü. dengeli bir tutum ve dille anlatmayı başardı. Kırk Yıl'ın devamı niteliğinde olan Saray ve Ötesi (3 cilt,1940-1942),adlı yapıtındaysa .Mehmed V Reşat'ın tahta çık­ması üstüne Dolmabahçe Sarayı'nda mabeyn başkâtipliğine atanma­sından. İttihat ve Terakki hüküme­tinin düşmesiyle görevine son veril­mesine kadar süren dönemi aktardı.Hüseyin Cahit Yalçın Edebiyat Hatı­raları 'na (1935) çocukluk yıllarında başladı.Serveti Fünuncu dönemini Malta sürgününü ve Tanin gazetesi­ni yeniden çıkarmasını, tarihten ola­bildiğince uzaklaşarak anlatmaya çalıştı. Türkiye'de son elli yıl içinde kitap olarak yayımlanmış anılar şöyle sınıflandırılabilir. 

1. Tanınan kişilerle ilgili anılar (Yu­suf Ziya Ortaç, Portreler, 1960; Oktay Akbal, Şair Dostlarım, 1964; Yahya Kemal, Siyasi ve Edebi Port­reler, 1968; Zekeriya Sertel, Nazım Hikmet'in Son Yılları, 1978; Haldun Taner, Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil ,1979). 

2.  Özyaşamöyküsüne dayanan anı­lar (Halide Edip Adıvar, Mor Salkımlı Ev, 1963; Halikarnas Balıkçısı, Mavi Sürgün, 1961; Aziz Nesin, Böyle Gelmiş Böyle Gitmez, 1966; Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Anıların İzinde, 2 cilt, 1977-1979.; Kerime Na­dir, Romancının Dünyası, 1981. Rıfat Ilgaz, Yokuş Yukarı, 1982). 

3.  Yaşanılan olaylara tanıklık ede­rek çeşitli dönemlere ışık tutan anı­lar Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Politikada 45 Yıl, 1968; Halide Edip Adıvar, Türkün Ateşle imtihanı, 1962; Falih Rıfkı Atay, Çankaya, 1961; Ahmet Emin Yalman, Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdikle­rim, 4 cilt, 1970-1971; Mehmet Kemal, Acılı Kuşak, 1967; Vasfi Rıza Zobu, O Günden Bu Güne, 1977; Yunus Nadi, Kurtuluş Savaşı Anı­ları, 1978.Ayrıca, İsmet İnönü (Hatıralarım], Celal Bayar (Ben de Yazdım], Kâ­zım Karabekir (İstiklâl Harbimiz], Ali Fuat Cebesoy gibi Türk siyasal yaşamında rol oynamış kişiler de anı türüne giren yapıtlar vermişlerdir.